Anne Lopes Michielsen

tradutora | vertaler | translator

Author: Anne Lopes Michielsen

Vertaalde vrouwen

Internationale vrouwendag is natuurlijk het ideale moment om aandacht te besteden aan vertaalde vrouwen uit de Portugeestalige literatuur. Veel zijn dat er niet. Bijna 200 Portugeestalige auteurs zijn in het Nederlands vertaald, waarvan nog geen 40 vrouwen. Erger nog: 13% van alle uit het Portugees vertaalde boeken zijn door vrouwen geschreven. Niet de helft, geen derde, zelfs geen kwart, slechts een magere 13%. Dus vandaag zetten we ze even in het zonnetje:

Mariana Alcoforado, Carla Maia de Almeida, Ana Luísa Amaral, Maria Alice Barroso, Martha Batalha, Lúcia Benedetti, Lygia Bojunga Nunes, Dulce Maria Cardoso, Rosalina Coelho Lisboa, Clara Pinto Correia, Lygia Fagundes Telles, Marilene Felinto, Teolinda Gersão, Luísa Costa Gomes, Carolina Maria de Jesus, Lídia Jorge, Nanette Konig-Blitz, Clarice Lispector, Lya Luft, Madelena Matoso, Sophia de Mello Breyner Andresen, Patrícia Melo, Maria Esmeralda Mendes, Isabel Minhós Martins, Ana Maria Miranda, Madalena Moniz, Ana Maria Peixe Dias & Inês Teixeira do Rosário, Mirna Pinsky, Margarida Rebelo Pinto, Ana Paula Ribeiro Tavares, Dinah Rodrigues, Lucia dos Santos, Joana Serrado, Bruna Surfistinha, Fernanda Torres, Margarida Vale de Gato, Bárbara Vasconcelos de Carvalho en Alice Vieira.

Hoog tijd om hier wat namen aan toe te voegen!

#leeseenvrouw #leiamulheres

2018: een terugblik

Naast andere heerlijke werkzaamheden (bij het Expertisecentrum Literair Vertalen, tijdschrift PLUK, de oogst van nieuwe vertalers, de Vereniging van Nieuwe Vertalers, CELA, workshops, lezingen en meer) was 2018 ook een mooi vertaaljaar. Geen boekvertalingen, maar hopelijk de nodige voorbereidingen die ertoe zullen leiden.

Mijn vertalingen uit 2018 op een rijtje:

En de eerste stappen voor vertalingen in 2019 zijn al getroffen. Kijk voor een volledig overzicht onder Werk.

Boekvertalingen uit het Portugees in het Nederlands

Een grenzeloos taalgebied

Het Portugese taalgebied is tamelijk groot, maar veel bekendheid geniet het helaas niet. Met circa 260 miljoen sprekers is het een van de grootste talen ter wereld en wordt het op bijna elk continent gesproken. Toch is het aantal vertalingen uit het Portugees in het Nederlands relatief laag. Voor mijn scriptie ‘Salazar, de pannenlikker’, voor de RMA Literair Vertalen, heb ik o.a. onderzoek gedaan naar boekvertalingen die uit het Portugees zijn vertaald en in het Nederlandse taalgebied zijn verschenen. Ook na mijn studie zet ik dit onderzoek door. De eerste gevonden vertaling dateert uit 1595, de meest recente uit 2017. In totaal zijn er 424 vertalingen van Portugeestalige boeken in het Nederlands gevonden, waarvan er 420 zijn uitgegeven in Nederland en België in de periode 1895-2017 .

Invloeden op een stijgende lijn

In de bovenstaande grafiek is het aantal gepubliceerde boekvertalingen Portugees-Nederlands per jaar te zien. Het gaat hierbij om nieuwe vertalingen, herdrukken worden hierin niet meegenomen. Met name de grote verschillen tussen het aantal verschenen vertalingen door de jaren heen is opmerkelijk en resulteren in grote pieken en dalen. Belangrijke historische gebeurtenissen, zoals WOII, de Anjerrevolutie, alsmede de uitreiking van de Nobelprijs aan José Saramago, lijken invloed te hebben gehad op het aantal verschenen vertalingen uit het Portugees in het Nederlands, zowel in positieve als in negatieve zin. Hoewel er een licht stijgende lijn is te zien, met name vanaf de jaren ’80 van de vorige eeuw, zou je denken dat het een relatief laag aantal is voor een taal van dergelijke grootte in een taalgebied met een zeer rijke vertaalcultuur.

Aantal boekvertalingen

In verhouding tot het aantal gepubliceerde vertalingen in Nederland en Vlaanderen is het namelijk maar een fractie van de totale productie: in het jaar 2012 betreft het slechts 0,2% (berekend op basis van het aantal verschenen boekvertalingen in het Nederlandse taalgebied)*. Als wordt gekeken naar de verdeling per Portugeestalig land betreft dit 0,00% van vertalingen van werken uit Afrika (er zijn in 2012 geen vertalingen verschenen van werken uit Angola, Mozambique, Guinee-Bissau of Kaapverdië), 0,14% uit Brazilië en 0,07% uit Portugal**.

Hoewel het Portugese taalgebied zich niet beperkt tot één continent lijkt dit niet te worden weerspiegeld in de verspreiding van deze prachtige literatuur in het Nederlandse taalgebied.

*in 2012 zijn 4.373 boekvertalingen verschenen in Nederland en Vlaanderen op basis van de gegevens van Boekenbank (cijfers uit onderzoek van C. van Baelen uit 2013 in opdracht van de Nederlandse Taalunie), in werkelijkheid kunnen deze cijfers hoger uitvallen.
** neem voor meer informatie of uitgebreide data contact op.

Laatst bijgewerkt op 16/12/2018 (oorspronkelijke publicatiedatum: 25/09/2016)

Interview Boekblad

In de reeks ‘Vertalers & het boekenvak’ werd ik geïnterviewd door Constantijn Hoffscholte voor Boekblad over mijn werk als literair vertaler, de Portugese taal en literatuur en waar ik me verder mee bezig houd. Intussen is het interview ook terug te lezen op Vertaalverhaal.

Naar buiten

IMG_3192Vers van de pers: Naar buiten van Maria Ana Peixe Dias en Inês Teixeira do Rosário, met illustraties van Bernardo P. Carvalho (2017, Fontaine Uitgevers. Uit het Portugees vertaald door Anne Lopes Michielsen).

Van wie is die pootafdruk? Wat is deze worm aan het doen? En hoe heet die boom? Zelfs als je in de stad woont, is de natuur overal: wolken en sterren; bomen en bloemen; stenen en zand; vogels, reptielen en zoogdieren. Dit prachtig vormgegeven boek nodigt uit om eropuit te gaan en zelf de natuur te ontdekken, in het groot én in het klein. Maar het is ook een must voor nieuwsgierige geesten – jong en oud – die de basics willen leren over alles wat er buiten leeft.

Naar buiten werd geschreven door twee Portugese flora- en fauna-experts en was al een succes in andere landen. De schitterende illustraties, de handige full colour overzichtsplaten met dier- en plantensoorten en de vele doe- en kijktips maken dit een geweldig boek voor de hele familie, om thuis in te lezen én om mee te nemen.

Met veel dank aan de bij die onaangekondigd kwam poseren voor deze foto.

OmaNegentien

Wij, de kinderen, bleven kijken hoe de lucht zich vulde met brandende wonderen, alsof alle regenbogen van de wereld kwamen aangesneld om het glas te heffen in het plafond van onze donkere stad Luanda.

Lees mijn vertaling van een fragment uit AvóDezanove e o segredo do sovjético van Ondjaki voor …een explosie kan zo fraai zijn, een samenwerking van Tijdschrift Terras en Vertaalkriebels.

 

…een explosie kan zo fraai zijn

Tijdschrift Terras publiceerde in samenwerking met Vertaalkriebels een portfolio met een fraaie explosie van literatuur, taal en talent. Tien vertaalde fragmenten door tien jonge vertalers.

…een explosie kan zo fraai zijn is een vertalersportfolio samengesteld door Anniek Kool en Anne Lopes Michielsen, met werk van hen en acht andere jonge vertalers. In dit portfolio, schitterend ontworpen door Herman van Bostelen, geven jonge vertalers een proeve van hun kunnen. De vertalers stellen zich voor en vertellen kort iets over de auteur en het werk dat ze hebben uitgezocht voor dit portfolio. Niet alleen (on)bekende auteurs uit het Engels, Frans en Italiaans passeren de revue, maar ook Spaans- en Portugeestalige.

U kunt de uitgave zien als een Terras-nummer in pilvorm, een mini-verzameling internationale korte verhalen en fragmenten. Deze uitgave is speciaal voor abonnees. Nog geen abonnement op Terras? Als u zich abonneert krijgt u het vertalersportfolio toegestuurd en mag u in juni Terras #10 Metalen verwachten.

...een explosie kan zo fraai zijn

José Eduardo Agualusa

Wat later hoorde ik haar ademen alsof ze vlak bij me was, alsof ze zich in mijn kamer bevond en stiekem rondrommelde onder het bed. Dat kon niet. Ze had de deur naar de kamer open laten staan en ik zag haar liggen op de bank, haar prachtige lange haar met dunne rode vlechtjes schitterde in het halfduister.

Lees en luister naar mijn vertaling van twee verhalen uit Fronteiras Perdidas van José Eduardo Agualusa.

Vertalen is mijn thuis

Taal heeft mij altijd geboeid. Als mengelmoesje, met een Nederlandse vader en een Portugese moeder, wordt mij altijd gevraagd of ik me meer Nederlands of Portugees voel, maar tot op de dag van vandaag heb ik daar geen antwoord op.

Op jonge leeftijd leerde ik dat er over de hele wereld een grote variëteit aan talen gesproken wordt. Gefascineerd luisterde ik hoe mijn moeder bijna simultaan tolkte als mijn Nederlandse familie op bezoek was in Portugal, of andersom. Kinderboeken had ik in meerdere talen; zo las ik Nijntje zowel in het Nederlands als in het Portugees (alleen heette ze in dat laatste geval Coelhinho en later, door de Angelsaksische invloeden, Miffy). Mettertijd werd ik me ervan bewust dat er naast de talige verschillen ook culturele verschillen waren. De culturele vermenging die voor mij de normaalste zaak van de wereld was, bleek onbekend terrein te zijn voor anderen. Ik merkte dat mijn Portugese grootouders niet wisten wat drop was of wie Jip en Janneke waren en dat mijn familie in Nederland fado niet kon verstaan of zich kon identificeren met de achterliggende geschiedenis. Maar door een wederzijdse interesse, gretig en liefdevol, vloeide er steeds meer bewustwording en kennis van de taal en cultuur van de een naar de ander en dat proces heeft nog niet stilgestaan.

Tijdens mijn studie kwam ik erachter dat het overbrengen en tegelijk samenbrengen van verschillende talen en culturen een liefde is die blijkbaar altijd al in mij heeft gezeten. Mijn roots liggen zowel in Nederland als in Portugal en mijn hart ligt in het creatief puzzelen met woorden, zinnen en taal. Vertalen voelt voor mij als thuis. Er gaat geen gesprek voorbij zonder dat ik me afvraag hoe het in een andere taal gezegd kan worden en ik lees geen tekst zonder te bedenken waar de moeilijkheden zullen zitten en wat de oplossingen zouden kunnen zijn als ik het zou vertalen. Ik heb de wilskracht, de liefdevolle drang om talen en culturen samen te brengen – de talen en culturen die mij mij maken – om ze kennis van elkaar en over elkaar te geven, om teksten, beelden en ideeën duidelijk over te brengen zonder het oorspronkelijke te verliezen, zonder een stukje van mijzelf te verliezen. Ik hoef tijdens het vertalen niet te kiezen wat beter bij mij past, wat ik meer ben, want als ik vertaal dan komt alles samen, dan kan ik mezelf zijn, dan ben ik thuis.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén